ال نینو؛ هشداری جدی برای کردستان / پاییز و زمستانی متفاوت در راه است
هشدار یک کارشناس پدافند غیرعامل؛ کردستان باید برای پاییز و زمستان متفاوت آماده باشد!
✍🏻… حامد اصغری، پژوهشگر و کارشناس حوزه پدافند غیرعامل و مدیریت بحران
به گزارش کویستان نیوز؛ انتظار یک پاییز فعال از نظر سامانه‌های بارشی است؛ نه به معنای پیش‌بینی قطعی سیلاب، بلکه به معنای افزایش ضرورت آمادگی در برابر بارشهای شدید، روان‌آب و آبگرفتگی.
بازه اواخر مهر تا اواسط آذر را باید با حساسیت بیشتری پایش کرد؛ چون طبق برآوردهای فعلی، می‌تواند دوره فعالتر بارشی در استان باشد.
بارش بیشتر الزاماً به معنای بحران نیست. اگر این بارش‌ها به‌موقع و با توزیع مناسب اتفاق بی افتند، برای منابع آب، تغذیه خاک و کشاورزی یک فرصت محسوب می‌شوند. مسئله زمانی آغاز می‌شود که حجم زیادی از بارش در مدت کوتاه وارد یک حوضه شود؛ آن زمان روان‌آب، طغیان رودخانه‌ها و فشار بر پل‌ها، راه‌ها، آبراهه‌ها و تأسیسات آبی می‌تواند افزایش پیدا کند.
از این منظر، نگرانی اصلی من برای کردستان، همزمانی چند عامل است: بارش شدید، شیب‌های کوهستانی، اشباع شدن خاک، افزایش روان‌آب و وجود زیرساخت‌هایی که در مسیر رودخانه‌ها و آبراهه‌ها قرار دارند.
بنابراین توصیه من این است که مدیریت بحران استان از همین حالا، پیش از ورود به دوره اصلی بارش، یک رزمایش آمادگی بارش شدید و سیلاب برگزار کند؛ نه صرفاً یک جلسه اداری!
در این رزمایش باید مشخص شود اگر در یک شبانه‌روز بارش سنگینی در یک حوضه اتفاق افتاد، چه کسی هشدار می‌دهد، چه کسی مسیرها را می‌بندد، چه کسی وضعیت سدها و رودخانه‌ها را پایش می‌کند، کدام روستاها در اولویت تخلیه قرار می‌گیرند و مسیر جایگزین امدادرسانی چیست؟!
در مورد سدها نیز باید نگاه ما از «خود سد» فراتر باشد. برای نمونه، در مورد سد سیازاخ دیواندره لازم است همزمان وضعیت مخزن، ورودی‌ها، حوضه بالادست، آبراهه‌های پایین‌دست، ظرفیت عبور روان‌آب، راه‌های دسترسی و سکونتگاه‌های پیرامونی بررسی شود.
پیشنهاد مشخص من این است که برای سدهای استان، سناریوی بارش شدید به‌صورت عملیاتی شبیه‌سازی شود؛ یعنی قبل از وقوع حادثه بدانیم اگر ورودی مخزن افزایش پیدا کرد، زنجیره تصمیم‌گیری و اقدام دقیقاً چگونه خواهد بود.
موضوع دیگر، راه‌های ارتباطی است. در کردستان ممکن است یک بارش یا برف سنگین، خودِ حادثه اصلی نباشد؛ اما اگر باعث انسداد یک محور، قطع دسترسی یک روستا یا اختلال در امدادرسانی شود، پیامد آن می‌تواند بسیار گسترده‌تر شود.
به همین دلیل، راهداری باید قبل از آغاز فصل سرد، نقاط دارای سابقه آبگرفتگی، رانش، ریزش و انسداد بر اثر برف را اولویت‌بندی کند و برای هر محور، مسیر جایگزین و برنامه بازگشایی سریع داشته باشد.
از طرف دیگر، افزایش دمای پیش‌بینی‌شده در کنار بارش بیشتر، یک نکته مهم دارد: ممکن است سهم بارش باران نسبت به برف در برخی دوره‌ها افزایش پیدا کند و در ارتفاعات نیز تغییر سریع دما، شرایط ذوب برف و افزایش روان‌آب را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین پایش دما، برف ارتفاعات و وضعیت روان‌آب باید در کنار پایش بارش انجام شود. پیش‌بینی داخلی استان نیز افزایش حدود نیم تا یک‌ونیم درجه‌ای دما در پاییز را مطرح کرده است.
اما من یک هشدار دوم هم دارم، نباید امسال فقط نگران سیلاب باشیم!
اگر بارش‌ها از نظر زمانی نامنظم باشند یا بعد از یک دوره بارندگی، فاصله خشکی ایجاد شود، کشاورزی و منابع آب همچنان می‌توانند تحت فشار قرار بگیرند. بنابراین برنامه استان باید همزمان برای «آب زیاد» و «آب کم» آماده باشد.
راهکار اصلی، تشکیل یک اتاق پایش و تصمیم‌گیری اقلیمی پاییز و زمستان در استان است؛ جایی که اطلاعات هواشناسی، آب منطقه‌ای، سدها، رودخانه‌ها، راهداری، کشاورزی و مدیریت بحران در کنار هم قرار بگیرند و تصمیم‌ها بر اساس یک تصویر مشترک گرفته شود.
من پیشنهاد می‌کنم خروجی این اتاق فقط گزارش نباشد؛ بلکه هر هفته مشخص کند:چه چیزی تغییر کرده؟ کدام نقطه آسیب‌پذیرتر شده؟ چه سناریویی محتمل‌تر شده؟ و کدام دستگاه باید همین حالا اقدام کند؟
همچنین برای مردم باید هشدارها ساده و عملیاتی باشد. مردم نباید فقط بدانند «سامانه بارشی وارد استان می‌شود»؛ باید بدانند کدام مسیرها خطرناک است، در چه مناطقی توقف نکنند، در زمان هشدار چه اقدامی انجام دهند و از کجا اطلاعات معتبر دریافت کنند.
در مجموع، ارزیابی من این است که پاییز ۱۴۰۵ در کردستان می‌تواند از نظر بارشی فعالتر از برخی سال‌های اخیر باشد و همین موضوع، در کنار دمای بالاتر ا ز نرمال، ضرورت آمادگی برای بارشهای شدید و روان‌آب را افزایش می‌دهد. اما هنوز نمی‌توان درباره وقوع یک سیلاب مشخص، زمان دقیق آن یا میزان خسارت، پیش‌بینی قطعی ارائه کرد. پیش‌بینی‌های فصلی باید مرتباً با هشدارها و پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت به‌روزرسانی شوند.
بنابراین پیشنهاد اصلی من به مدیران استان این است؛
امسال نباید منتظر اولین سیلاب بمانیم تا بفهمیم کجا مشکل داریم. باید قبل از اولین بارش جدی، نقاط ضعف را پیدا کنیم، پربارش بودن پاییز لزوماً خبر بدی نیست؛ اما بارش شدید می‌تواند خطرناک باشد. هشدارهای رسمی را جدی بگیرید، از حریم رودخانه‌ها و مسیل‌ها فاصله بگیرید و در زمان هشدار از سفرهای غیرضروری خودداری کنید.
در نهایت، از نگاه پدافند غیرعامل، ال‌نینو برای ما «پیشگویی یک حادثه» نیست؛ یک زنگ هشدار برای آماده‌سازی استان است. اگر امروز آمادگی ایجاد کنیم، بارش می‌تواند به جای تبدیل شدن به بحران، به فرصتی برای تقویت منابع آب تبدیل شود.
هدف پدافند غیرعامل این است که قبل از اینکه باران تبدیل به سیلاب، سیلاب تبدیل به خسارت و خسارت تبدیل به بحران شود، در هر مرحله یک اقدام پیشگیرانه داشته باشیم.